مجله آلمانی «ایران ژورنال» در مورد مجموعه کتاب‌های چهره جنایت با شادی امین گفت‌وگو کرده است. برگردان این گفتگو را  در ادامه بخوانید:

ایران ژورنال: سازمان عدالت برای ایران اطلاعات و اسناد درباره ناقضان حقوق بشر در ایران را بیرون از مرزهای این کشور جمع‌آوری کرده است. شادی امین، از بنیان‌گذاران و مدیران سازمان عدالت برای ایران در مصاحبه‌ای روند انجام این کار را برای ایران ژورنال تشریح می‌کند.

بانک اطلاعات ناقضان حقوق بشر، اطلاعات پانصد تن از مقامات جمهوری اسلامی را دربرمی‌گیرد و به موارد نقض جدی حقوق بشر توسط آنان می‌پردازد.  از تصفیه‌ها، محاکمه‌ها و اعدام‌های پس از انقلاب ۵۷، کشتار جمعی زندانیان سیاسی در سال ۶۷، سرکوب اعتراضات به نتایج انتخابات ۸۸ و اعتراضات فراگیر دی ماه ۹۶.

سازمان عدالت برای ایران که در سال ۲۰۱۰ در خارج از ایران تاسیس شد، اطلاعات در مورد ناقضان حقوق بشر را جمع‌آوری و به‌صورت آنلاین منتشر کرده است. براساس آنچه که شادی امین می‌گوید، ۱۲ فرد و یک نهاد با تلاش‌های این سازمان در فهرست مجازات‌های حقوق بشری اتحادیه اروپا قرار گرفته‌اند. شادی امین همچنین تاکید می‌کند که ناقضان حقوق بشر نه تنها در ایران پاسخگو نشده‌اند بلکه ترفیع رتبه هم گرفته‌اند.

این بانک اطلاعات برای حمایت از فعالانی که می‌خواهند ناقضان حقوق بشر را پاسخگو کنند، گردآوری شده است. به همین منظور فقط پرونده ناقضان حقوق بشری که زنده هستند، در آن آمده است. نخستین نسخه چاپی پرونده حقوقی این ناقضان حقوق بشر در آلمان به زبان فارسی و با عنوان «چهره جنایت» منتشر شد. این کتاب پرونده حقوقی ۱۰۰ تن از ناقضان حقوق بشر را دربرمی‌گیرد. گفت‌وگوی ایران ژورنال درباره این کتاب با شادی امین در ادامه آمده است:

ایده بانک اطلاعاتی از کجا آمد و چگونه توسعه یافت؟

در سال ۲۰۱۰ و زمانی که سازمان عدالت برای ایران تشکیل شد، هدف عمده ما این بود که بتوانیم ناقضان حقوق بشر را پاسخگو کنیم و در طرح موضوعات قربانیان رویکردی داشته باشیم که مسائل زنان و مسائل جنسیتی بیشتر مطرح و برجسته شوند.

وقتی شما می‌خواهید مسئولان جنایات و سرکوب‌ها را پاسخگو کنید، در وهله اول نیاز دارید که اسناد، مدارک و شواهد کافی در مورد آنها جمع آوری کنید. ما می‌دانستیم که نهادهای حقوق بشری فهرست قربانیان جنایات دهه‌های اخیر را جمع‌آوری کرده‌اند اما بسیاری از آمران و عاملان این جنایت‌ها مشخص نشده‌اند. به این ترتیب تصمیم گرفتیم در مورد نام‌هایی که توسط قربانیان در ارتباط با نقض حقوق بشر مطرح می‌شوند، تحقیق کنیم.

در پرونده‌های جلد اول کتاب بیشتر به نام‌های آشنا در دستگاه قضایی و ادارات زندان‌ها برمی‌خوریم. جای افراد کمترشناخته شده و در حاشیه مانده خالی نیست؟

ما فعلا جلد اول کتاب چهره جنایت را منتشر کرده‌ایم و ۴۰۰ مسئول دیگر هستند که وقتی پرونده‌های‌شان تکمیل شود، حتما در بین آنها کسانی را خواهید دید که اگرچه از مقامات ارشد جمهوری اسلامی هستند ولی خیلی شناخته شده نیستند. یکی از چالش‌های ما این بود که در جلد اول چه کسانی باشند. ترجیح دادیم که ترکیبی از افراد شناخته شده و گمنام‌تر را بیاوریم. ما از کسانی هم که مرده‌اند نام نیاوردیم؛ نه این که مهم نباشد ولی برای ما در اولویت نبودند.

به عنوان مثال محمد جواد آذری جهرمی، وزیر جوان ارتباطات در دهه اول پس از انقلاب که جزو تاریک‌ترین سال‌های جمهوری اسلامی است هیچ سمتی نداشته است و به نظر خیلی‌ها، او حتی شانس ریاست جمهوری بعدی را دارد.  با این وجود مهم است که به مسئولیت فعلی او و مواردی نقض حقوق بشری انجام داده توجه کرد.

شما موارد نقض حقوق بشر را چگونه تعریف می‌کنید؟

برای بسیاری نقض حقوق بشر یعنی یک قربانی با چهره خونین و بدن آسیب دیده و کسی که با ماسک در حال شکنجه اوست. در حالی که در عمل بسیاری از ناقضان حقوق بشر با خانواده‌های خود رفتار خوبی دارند و پس از ارتکاب جنایت، با دسته گل به خانه‌های خود می‌روند.  وقتی در مورد وزیر ارتباطات فعلی حرف می‌زنیم، ملاک ما این است که او کارشناس فنی وزارت اطلاعات بوده و همچنین به دلیل نقض حقوق افراد در دسترسی آزاد به اطلاعات، نامش در فهرست ناقضان حقوق بشر قرار گرفته است. ما یک مجموعه از اشکال نقض حقوق بشر را با استناد به موازین بین‌المللی را در نظر داشته‌ایم.

آیا دستیابی به اطلاعات درباره ناقضان حقوق بشر مشکل بود؟

بله. ما تمام روزنامه‌های دهه شصت و روزنامه‌های سال ۸۸ به بعد را بررسی کرده‌ایم. همکاران ما درخارج از ایران حدود سه سال و نیم اطلاعات و خبرها در مورد ناقضان حقوق بشر را استخراج و بررسی کرده‌اند. سپس این اطلاعات با شهادت و روایت قربانیان مقایسه و راستی‌آزمایی شده است. این پرونده‌ها این قدر دقیق هستند که می‌توانند در هر دادگاه رسمی مورد استفاده قرار گیرند.

مواردی هست که در مورد یک ناقض حقوق بشر تنها یک مقاله‌ نوشته شده یا شاهدی فقط به یک نکته‌ اشاره کرده. در چنین مواردی جمع آوری اطلاعات لازم زمان زیادی برده است

روش تحقیق‌ و جمع‌آوری داده‌ها چگونه بوده؟ از جزء به کل رسیدید یا برعکس؟

اولین کار ما این بود که تمام شهادت‌های ارائه شده در حوزه سرکوب و بازداشت‌ها را مطالعه کردیم. بعد رفتیم سراغ کسانی که در زمان‌های مختلف در زندان‌های متفاوت بودند تا با آنها گفت‌وگو کنیم. خواندن نشریات سه دهه گذشته مهم‌ترین بخش کار بود و در این راه، از آرشیوهای موجود جمهوری اسلامی استفاده زیادی کردیم. پیدا کردن عکس خیلی از مسئولان اطلاعاتی – امنیتی واقعا سخت است. پیدا کردن این عکس‌ها جزو کارهای ما بوده است. در آوردن این اطلاعات و اطمینان داشتن از آن چه می‌نویسیم کار بسیار دشواری بود. راستی آزمایی چیزهایی که می‌شنیدیم یا می‌خواندیم، مسئولیت سنگینی بود. برای هر نکته، بارها به منابع مختلف رجوع کرده‌ایم. ما این کار را تمام شده تلقی نمی‌کنیم. در برخی از موارد ما برخی از جزئیات درباره این ۱۰۰ ناقض حقوق بشر را کمی پیش از انتشار کتاب تغییر دادیم و به‌روز کردیم. همین‌جا ازهمه کسانی که اطلاعاتی در مورد ناقضان حقوق بشر دارند، درخواست می‌کنیم تا اطلاعات خود را با ما درمیان بگذارند. اطلاعات در مورد ناقضان حقوق بشر بنابر تغییر مسئولیت و یا موارد جدید نقض حقوق بشر، لازم است که به‌طور مداوم به‌روزرسانی شود.

آیا شبکه ارتباطی شما پس از انتشار کتاب وسیع‌تر شده است؟ 

 مهم‌ترین منابع ما برای کسب اطلاعات، آرشیو روزنامه‌ها و اسناد جمهوری اسلامی و مخالفان این حکومت بوده‌اند. خانواده‌های قربانیان و زندانیان سیاسی سابق هم مهم‌ترین منابع ما درباره زندان‌ها، دستگیری‌ها و بازجوها بوده‌اند. ما اطلاعات بسیاری را از خویشاوندان زندانیان سیاسی دریافت کرده‌ایم. وقتی کتاب متتشر شد و مردم دیدند کمک‌هایشان به چه مرجعی تبدیل شده، بیشتر تماس گرفتند و افراد بیشتری برای به اشتراک گذاشتن اطلاعات خود با ما تشویق شدند.

بودجه این پروژه را چگونه تامین کردید؟

عدالت برای ایران از نهادهایی کمک می‌گیرد که از فعالیت‌های حقوق بشری حمایت مالی می‌کنند. اما ما برای ایجاد بانک اطلاعاتی ناقضان حقوق بشر و انتشار کتاب چهره جنایت فاقد هر بودجه‌ای بودیم. به همین دلیل تلاش‌های فشرده‌ای که صورت گرفته جنبه داوطلبانه داشته است.

شما با چه اطمینانی از شبکه‌های ارتباطی‌تان استفاده می‌کنید؟

ما در مورد کسانی که نمی‌شناسیم با احتیاط رفتار می‌کنیم؛ هر چقدر هم اطلاعات‌شان هیجان انگیز باشد. دقت می‌کنیم که مبادا دام باشد. مواردی بوده که ما اطلاعاتی را کنار گذاشته‌ایم، چون اسناد کافی نداشتیم و موفق نشدیم راستی‌آزمایی کنیم.

مواردی بوده که پیگیری‌هایتان به بن بست بخورد و کار را رها کرده باشید؟

بله. مثلا درباره کسی که من اصرار داشتم در نقض حقوق دانشجویان دست داشته، نتوانستیم سند محکمه‌پسندی علیه او پیدا کنیم و این پرونده را به‌طور موقت  کنار گذاشتیم. از این موارد داریم که کارمان را پرچالش می‌کند. اصولا و در تجربه دیده‌ایم که چقدر موضوع دادخواهی سخت است چون باید بتوانید مسئولیتی را که متوجه کسی می‌شود، ثابت کنید.

در فرایند ایجاد این بانک اطلاعاتی چه دستاوردهایی داشته‌اید؟

ما توانسته‌ایم ۱۲ فرد[۱] و یک نهاد ناقض حقوق بشر(مرکز جرایم سازمان‌یافته سپاه پاسداران) را در فهرست مجازات‌های حقوق بشری اتحادیه اروپا قرار دهیم. بر اساس این مجازات‌ها حساب‌های بانکی این افراد در اتحادیه اروپا مسدود و سفر آنان به خارج از کشور محدود شده‌ است.

یکی دیگر از دستاوردهای ما به چهار سال و نیم پیش برمی‌گردد. ما در دادگاه اروپایی در لوکزامبورگ موفق شدیم اسنادی به دادگاه ارائه کنیم که مدیر کانال تلویزیونی «پرس تی‌وی» ومقامات دیگر صدا و سیما، علی‌رغم کمک وکلای مجرب، محکوم شوند.

اینها نمونه‌ فعالیت‌های موفق ما بوده‌اند و در عین حال در بسیاری  موارد توانسته‌ایم با فراهم کردن اطلاعات به نهادها و سازمان‌های دیگر کمک کنیم.  

اشاره کردید که زندانیان سابق و خانواده‌ها آنان از منابع مورد اعتماد شما هستند. اما پدر و مادرهای این زندانیان یکی یکی از دنیا می‌روند و خود زندانی‌ها نیز هر روز پیرتر می‌شوند. آیا فکر نمی‌کنید که به شبکه ارتباطی وسیع‌تری نیاز دارید؟

خوشبختانه الان شبکه‌های اجتماعی کمک بزرگی هستند. از دورترین نقاط ایران با ما تماس گرفته می‌شود که اصلا فکرش را نمی‌کردیم. البته این مزایا و معایب خود را دارد و راستی‌آزمایی در ارتباطات فضای مجازی کار سختی است.

به‌طور مثال اگر کسی به ما خبری در مورد یک زندانی در زندان شیراز بدهد، ابتدا تحقیق می‌کنیم که این فرد کیست و عکس‌اش کجاست و چه کس دیگری او را می‌شناسد. به جز این در بقیه موارد اسناد اپوزیسیون و نشریات این چهار دهه اطلاعات خیلی مفصلی در اختیار می‌گذارد.

ما از اکثر شهادت‌ها سند صوتی و یا تصویری  داریم؛ هرچند از نظر امنیتی و برای حفاظت از شهود نمی‌توانیم آنها را منتشر کنیم ولی می‌توانیم در زمان مناسب از این شهادت‌ها استفاده کنیم.

آیا حین کار به مورد خاصی برخورده‌اید که خستگی‌ شما را در کرده باشد؟

خیلی جاها… وقتی دستاوردی داشتیم خوشحال می‌شدیم و شادی می‌کردیم. بعضی موارد هم هر چه تلاش کردیم به بن‌بست خوردیم و نتوانستیم جلو برویم. به نظرم جمهوری اسلامی خیلی آگاهانه مراقب بوده است که افراد سرکوب‌گر شناخته نشوند و برای همین از چشم‌بند در زندان‌ها استفاده می‌کرد. می‌دانستند که اگر روزی وضع تغییر کند، باید این افراد پاسخگو باشند.

همین حسن روحانی که رئیس جمهور است، بخشی از پرونده‌اش نامشخص است و در برهه‌ای از زمان، هیچ اطلاعاتی از او در دست نیست چرا که از همکاران امنیتی نظام بوده است.

دست ما در خیلی جاها برای جمع کردن اطلاعات بسته است. من از همه خواهش می‌کنم حتی اطلاعاتی را که فکر می‌کنند مهم نیست در اختیار ما بگذارند. نکات جزیی و ریز را وقتی کنار هم می‌گذاریم معنا پیدا می‌کنند. البته تاکید می‌کنم هر چه دیگران بگویند، بلافاصله مورد استناد ما قرار نمی‌گیرد، بلکه این شروع کار ما برای راستی‌آزمایی و یافتن اطلاعات بیشتر و تازه‌تر خواهد بود.

برای خواندن مطلب اصلی به آلمانی اینجا را کلیک کنید.


[۱]  اسامی این مقامات عبارت است از: 

عبدالعلی عسگری، محمد سرافراز، حمیدرضا عمادی، عبدالصمد خرم‌آبادی، مرتضی کیاستی، سید محمدباقر موسوی، محمد صادقی، سید بهرام رشته‌احمدی، رضا جعفری، سید رضا موسوی‌تبار، اسدالله جعفری و علی اشرف رشیدی اقدم