مستندسازی حقوق بشر ذاتا وظیفه نهادهای دیده‌بان حقوق بشر و رسانه‌های مستقل است. دولت‌ها با توجه به تعهدات خود ذیل قوانین بین‌المللی حقوق بشر موظف‌اند شرایط و دسترسی‌های لازم جهت تحقیق و تفحص برای این نهادها و رسانه‌ها را فراهم کنند. اما در کشورهایی چون ایران، نظام دیکتاتوری حاکم نه تنها به صورت نظام‌یافته دست به نقض حقوق بشر می‌زند بلکه فعالانه از فعالیت نهادهای حقوق بشری و رسانه‌های مستقل جهت مستندسازی نقض حقوق بشر جلوگیری می‌کند. در این شرایط نقش شهروندان و شهروندخبرنگاران در ثبت موارد نقض حقوق بشر اهمیتی ویژه می‌یابد. به همین دلیل سازمان عدالت برای ایران تلاش دارد تا با انتشار جزوه‌های آموزشی شهروندان را با شیوه‌ها و استانداردهای مستندسازی نقض حقوق بشر آشنا کند.
برای قوانین بین‌المللی حقوق بشر ضروری است که دولت‌ها، به جای افراد، «مسئولیت» نقض حقوق بشر در سطح بین‌المللی را بر عهده بگیرند. با این حال، به عنوان یک موجودیت انتزاعی، یک دولت به خودی خود «عمل نمی‌کند»، بلکه از طریق عوامل خود، که ممکن است به صورت فردی قابل شناسایی باشند، عملی را مرتکب می‌شود.
یک نهاد تحقیق برای اینکه به این نتیجه برسد که نقض حقوق بشر رخ داده است، باید مطابق با استانداردهای اثبات‌پذیری متقاعد شود که:
(الف) حادثه یا نقض بر اساس قوانین بنیادین حقوق بشر (به عنوان مثال، ممنوعیت شکنجه یا تبعیض) رخ داده است.
(ب) دولت یا عواملش عمل یا ترک فعلی را که منجر به نقض حقوق بشر شده است، مرتکب شده باشند.
هنگامی که این شرایط برآورده شود دولت مسئولِ تخلف تلقی می‌شود و نهاد تحقیق‌کننده می‌تواند نتیجه را گزارش کند. در این مرحله، نهاد تحقیق‌کننده همچنین می‌تواند فرد یا افرادی را که در تخلف شرکت کرده‌اند، یعنی عوامل دولت را، به عنوان مسئول شناسایی کند. اگر نهاد تحقیق، با تکیه بر اسناد و شواهد، نشان دهد که افراد غیردولتی یا مقامات غیررسمی در حوزه‌ای که نقض حقوق بشر رخ داده است مسئولیت داشته‌اند، این عناصر را نیز می‌توان به عنوان کسانی که در نقض حقوق بشر مسئولیت داشته‌اند معرفی کرد.
«راهنمای گردآوری اطلاعات درباره ناقضان حقوق بشر در ایران» به شیوه‌های گردآوری اطلاعات درباره ناقضان حقوق بشر در ایران می‌پردازد و شیوه‌ها و راه‌هایی را برای تحقیقات امن‌تر و جامع‌تر پیشنهاد می‌کند.
برای دانلود این راهنما روی تصویر زیر یا اینجا کلیک کنید.
